Het oudste filmbedrijf van Japan is geen overblijfsel. Het is een overlever. Nikkatsu bestaat al sinds 1912, maar begon niet met die naam. Het begon als de Japan Cinematograph Company.
Voordat het een op zichzelf staande entiteit werd, was het een pion in een groter spel. De Greater Japan Film Machinery Manufacturing Company, Ltd. probeerde een monopolie te creëren. Ze hebben het gemodelleerd naar de Motion Picture Patents Company in de Verenigde Staten. Nikkatsu brak zich af van die poging. In 1912 werd het onafhankelijk.
De resultaten waren onmiddellijk. In 1915 had Nikkatsu tweederde van de kijkmarkt in handen. Het ging niet alleen om het volume. Het ging over talent. De studio had de eerste Japanse filmster, Onoe Matsunosuke, in dienst. Het steunde ook de eerste prominente regisseur, Makino Shōzō.
Innovatie zorgde voor hun vroege succes. Nikkatsu was de eerste die experimenteerde met nachtfotografie. Dat bewezen ze met Ningenku in 1923. De film kreeg de titel Human Suffering. Tientallen jaren later bezaten ze het beste geluidssysteem van Japan. Het Western Electric-proces gaf hen begin jaren dertig een voorsprong.
Toen kwam de ineenstorting.
Slecht management putte hun middelen uit. Financiële problemen kwamen hard aan. In 1942 dwong de regering een consolidatie af. De productiefaciliteiten van Nikkatsu werden opgenomen in Daiei Company. De studio werd teruggebracht tot een theaterketen. Het duurde tot 1954. Dat jaar hervatte Nikkatsu de productie.
De jaren zestig brachten een culturele verandering met zich mee. Taiyo no Kisetsu en Kurutta Kajitsu explodeerden in populariteit. Beide films zijn gebaseerd op romans van Ishihara Shintaro. Ze hadden te maken met opstand tegen de traditie. Het publiek hield van de opstand. Door dit succes behoorde Nikkatsu weer tot de toonaangevende studio’s.
Gedurende dat decennium specialiseerde de studio zich in gestileerde gangsterfilms. Deze films werden cultfavorieten in het Westen. Zij bepaalden het tijdperk. Maar begin jaren zeventig veranderde alles.
Nikkatsu verplaatste zijn middelen. Het verhuisde naar romeinse poruno. Dit zijn low-budget films voor volwassenen. Ze bevatten reguliere acteurs en actrices. De verhalen behielden de anti-establishment-inslag die de hoogtijdagen van de studio definieerde. Het was een berekende draai. De gangsterfilms hadden hun hoogtepunt bereikt. Het volwassengenre bood een nieuwe markt.
Het zakelijke landschap bleef veranderen. Nikkatsu breidde zich uit naar televisie-uitzendingen. De jaren 2000 brachten opnieuw een eigendomsverschuiving met zich mee. In 2005 maakte Index Holdings, een Japans entertainment- en communicatieconglomeraat, Nikkatsu tot een dochteronderneming. De cyclus ging door. Index Holdings stemde ermee in om zijn aandeel in 2009 aan Nippon Television Network te verkopen.
Nikkatsu is er nog. Het is van naam veranderd. Het is van eigenaar veranderd. Het is van inhoud veranderd. De machinerie van de cinema is wreed. Je past je aan of je verdwijnt. Nikkatsu heeft zich aangepast. Of dat een overwinning is of slechts een overlevingstactiek valt nog te bezien. De markt gaat verder.
