Brussels Airlines begon niet als een merk. Het begon als een lichaam. In het bijzonder de overblijfselen van SABENA, de Belgische nationale luchtvaartmaatschappij die opereerde van 1923 tot deze in 2001 instortte. Als u vandaag van Brussel naar Londen, Parijs of New York vliegt, stapt u waarschijnlijk aan boord van een vliegtuig dat voortkomt uit een financiële mislukking die een land zijn nationale luchtvaartmaatschappij heeft gekost. Het begrijpen van deze geschiedenis is niet alleen trivia. Het is een case study van hoe kosten uit het verleden, slechte fusies en externe schokken zoals de aanslagen van 11 september een eeuwenoud instituut kunnen wegvagen.
De oorspronkelijke luchtvaartmaatschappij, SABENA (Société Anonyme Belge d’Exploitation de la Navigation Aérienne), lanceerde haar eerste vlucht in 1924. Het vroege netwerk was bescheiden maar strategisch. Het verbond Brussel met Londen, Keulen, Frankrijk, Scandinavië en Zwitserland. In 1925 begonnen de diensten in Belgisch Congo, hoewel de reguliere lijnvluchten tussen Brussel en Leopoldstad (nu Kinshasa) pas in 1935 begonnen. De Tweede Wereldoorlog stopte de groei, maar in de naoorlogse periode vond er een enorme expansie plaats. De route Brussel-New York werd geopend in 1947. In de jaren 2000 vloog SABENA naar de Verenigde Staten, Canada, Mexico, Afrika, het Midden-Oosten, India, Zuidoost-Azië, de Filippijnen en Japan. Het had ook belangen in hotelketens.
“SABENA boekte in 1998 voor het eerst in tien jaar winst, de financiën verslechterden, deels als gevolg van overexpansie en de afname van het vliegverkeer als gevolg van de aanslagen van 11 september 2001.”
Die winst was een illusie. De luchtvaartmaatschappij bloedde al. Eind jaren negentig dwongen de financiële spanningen de hand. In 1995 verkocht de Belgische overheid een belang van 49,5 procent aan Swissair. Swissair nam de operationele controle over. De staat behield 50,5 procent. Dit partnerschap moest een reddingslijn zijn. Het werd een val.
Swissair slaagde er in 2001 niet in de beloofde investeringen te doen. Vervolgens werd Swissair zelf failliet verklaard. SABENA bleef gestrand. Het kon geen andere financiële steun vinden. In november 2001 ging SABENA failliet.
De reorganisatie verliep rommelig. Delen van de luchtvaartmaatschappij bleven bestaan onder de naam Delta Air Transport, een regionale dochteronderneming. In 2002 werd deze entiteit SN Brussels Airlines. Maar het merk was nog steeds kwetsbaar. In 2007 fuseerde SN Brussels Airlines met Virgin Express, een Belgische luchtvaartmaatschappij die voorheen eigendom was van Richard Branson. Het resultaat was Brussels Airlines, dat in maart 2007 van start ging.
Hoe heeft de overexpansie van SABENA tot het faillissement geleid?
SABENA breidde zich aan het einde van de 20e eeuw te agressief uit. Het probeerde te concurreren met mondiale majors op langeafstandsroutes en tegelijkertijd een dicht Europees netwerk in stand te houden. Deze dubbele focus zette de kapitaalreserves onder druk. Toen de vraag na de aanslagen van 11 september daalde, werd de structuur van de hoge vaste kosten van de luchtvaartmaatschappij fataal. Swissair, haar partner, had het ook moeilijk. Toen Swissair ten onder ging, had SABENA geen onafhankelijke cashflow om te overleven. De les? Groei zonder een stabiele kapitaalpartner is een risicovermenigvuldiger.
Waarom hield de Belgische overheid 50,5 procent van SABENA?
Staatseigendom was een politieke keuze. België wilde een nationale luchtvaartmaatschappij behouden. Maar staatseigendom vertraagt vaak de besluitvorming. Het creëert ook een ‘zombiedynamiek’. Regeringen kunnen geld injecteren om een ineenstorting te voorkomen, waardoor noodzakelijke herstructureringen worden uitgesteld. In het geval van SABENA kon de staatsinzet de liquidatie niet voorkomen. Het vertraagde alleen maar het onvermijdelijke. Het uiteindelijke resultaat was een particuliere fusie met Virgin Express, en niet een staatssteun.
Welke luchtvaartmaatschappijen hebben SABENA na 2001 vervangen?
De directe opvolger is Brussels Airlines. Het opereert vandaag als onderdeel van de Lufthansa Group. De vloot omvat Airbus A320-vliegtuigen en Boeing 787 Dreamliners voor langeafstandsroutes. De “SN” in SN Brussels Airlines stond voor Société Nationale. De
